You’re viewing a version of this story optimized for slow connections. To see the full story click here.

ΘΕΡΙΝΟ ΣΙΝΕΜΑ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

Το News 24/7 βουτάει στην ιστορία του ελληνικού θερινού κινηματογράφου και αγκυροβολεί σε τρία ιστορικά σινεμά που κοσμούν την Αθήνα μέχρι σήμερα

Story by News247 GR June 15th, 2017

ρεπορταζ: ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΑΥΛΩΝΙΤΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΜΥΡΙΛΛΑΣ / SOOC





“Άρχεται η λειτουργία του Κινηματοφωτογράφου, δι ου παριστώνται αι φωτογραφίαι εν κινήσει”.

Στις 29 Νοεμβρίου του 1896, η εφημερίδα Άστυ, ενημέρωνε τους Αθηναίους ότι η έβδομη τέχνη έφθασε στην Ελλάδα. Ήταν κάτι αξιοπερίεργο για την εποχή καθώς οι άνθρωποι για πρώτη φορά έβλεπαν φωτογραφίες να κινούνται. Οι ταινίες διαρκούσαν περίπου ένα λεπτό και ήταν ενσωματωμένες στο πλαίσιο θεατρικών παραστάσεων. Δεν ήταν, δηλαδή, αυτόνομες προβολές αλλά πλαισίωναν άλλα νούμερα του Βαριετέ. Η πρώτη εξ' ολοκλήρου κινηματογραφική προβολή στην Ελλάδα έγινε, το 1900, στη Σύρο, η οποία διατηρούσε μακρά θεατρική παράδοση.




Και εγένετο... θερινός κινηματογράφος

Το 1904 ξεκίνησαν οι πρώτες συστηματικές προβολές στα καφενεία της πλατείας Συντάγματος και του Ζαππείου, όπου οι θαμώνες απολάμβαναν αναπαραστάσεις δραματικές, κωμικές, πολιτικές, χωρίς να πληρώνουν εισιτήριο. “Οι ευτυχείς Αθηναίοι απολάμβαναν το κινηματογραφικό θέαμα μόνο με την κατανάλωση των ειδών του καφενείου”, λέει στο News 24/7 o Νίκος Θεοδοσίου, σκηνοθέτης και συγγραφέας του βιβλίου “Στα παλιά τα σινεμά”. Κι αυτή είναι η αρχή του θερινού σινεμά στην Ελλάδα.

Πολύ γρήγορα, ο τύπος της εποχής έκανε λόγο για “νέα μόδα” και, μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία, το 1907 λειτουργούσαν στην Αθήνα περίπου 30 θερινοί κινηματογράφοι. Το ΑΛΚΑΖΑΡ του Σταθμού Λαρίσης ήταν ο πρώτος θερινός στην Ελλάδα που εγκατέστησε μηχανήματα ομιλούντος κινηματογράφου το καλοκαίρι του 1930 και εξελίχθηκε στον πολυτελέστερο θερινό κινηματογράφο της Αθήνας. Ο κινηματογραφικός πυρετός έφθασε και στη Θεσσαλονίκη, με τους επιχειρηματίες να στήνουν θερινούς κινηματογράφους στα πιο απίθανα μέρη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το “Κουρσάλ”, ένα μεγάλο ιστιοφόρο που ήταν αραγμένο κοντά στο μουράγιο, και για οθόνη είχε ένα μεγάλο λευκό καραβόπανο.

© Αρχείο Νίκου Θεοδοσίου
© Αρχείο Νίκου Θεοδοσίου

Στην περίοδο της Κατοχής, η φωτεινή δέσμη της μηχανής προβολής φαίνεται πως προβλημάτισε τους Γερμανούς, οι οποίοι, φοβούμενοι μην αποτελέσουν στόχο των συμμαχικών αεροσκαφών, έθεσαν ζήτημα λειτουργίας των θερινών κινηματογράφων. Παρόλα αυτά, οι προβολές πραγματοποιούνταν ακόμα και εν μέσω αεροπορικών επιδρομών.

Αναμφισβήτητα, η δεκαετία του ‘60 θεωρείται η “χρυσή εποχή” του θερινού κινηματογράφου. Τα θερινά σινεμά ξεφύτρωναν σαν τα μανιτάρια στις γειτονιές και πολλές φορές, ακόμα και σε κάθε οικοδομικό τετράγωνο. “Άλλωστε, τον καιρό εκείνο η γη ήταν πολύ φθηνή, σε αντίθεση με σήμερα που είναι πιο ακριβή και κάποιος προτιμά να χτίσει μια πολυκατοικία ή ένα γκαράζ ώστε να έχει μεγαλύτερο οικονομικό όφελος”, τονίζει ο κύριος Θεοδοσίου.




Τόπος κοινωνικής συναναστροφής

Εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους ο θερινός κινηματογράφος έγινε δημοφιλής θεσμός, λέει: “Ο θερινός κινηματογράφος σημείωσε τέτοια επιτυχία διότι με ένα φθηνό εισιτήριο ανοιγόταν ένας κόσμος πλούσιου θεάματος. Το σινεμά ήταν κάτι παραπάνω από τόπος διασκέδασης. Ήταν τόπος κοινωνικής συναναστροφής”. Το 1970, μόνο στην Αθήνα τα θερινά σινεμά ξεπέρασαν τα 500. “Να φανταστείτε οι ιδιοκτήτες επεδίωκαν το όνομα του κινηματογράφου τους να αρχίζει από Α ώστε να είναι πρώτα στον τηλεφωνικό κατάλογο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο κινηματογράφος “Ααβόρα” με δύο Α”, υπογραμμίζει ο κύριος Θεοδοσίου.

IMG_8286.jpg
IMG_8294.jpg
IMG_8298.jpg
IMG_8336.jpg
IMG_8344.jpg
IMG_8341.jpg
IMG_8348.jpg

Όσον αφορά, την επαρχία, εκεί μεγάλη άνθηση γνώρισε ο πλανόδιος κινηματογράφος, που, κατά κύριο λόγο, η προβολή γινόταν σε κλειστές αίθουσες και, σε ελάχιστες περιπτώσεις, σε ανοικτούς χώρους διότι ο έλεγχος των εισιτηρίων αποτελούσε δύσκολη υπόθεση.

Την δεκαετία του 70, ο ελληνικός κινηματογράφος γνώρισε τη πρώτη μεγάλη κρίση του, η οποία, κατά τον κύριο Θεοδοσίου, οφείλεται στην είσοδο της τηλεόρασης στα σαλόνια των σπιτιών. Επίσης, σταδιακά, το αστικό τοπίο άλλαζε όψη και οι ψηλές πολυκατοικίες που ορθώνονταν γύρω από τα θερινά σινεμά με τα φωτισμένα μπαλκόνια, δεν ευνοούσαν την δημιουργία θερινών κινηματογράφων.

Εντούτοις, ο θεσμός, επειδή έχει ριζώσει για τα καλά στις καρδιές των Ελλήνων, παραμένει μέχρι σήμερα ζωντανός.




Το News 24/7 περιπλανήθηκε στις γειτονιές κάτω από την Ακρόπολη και παρουσιάζει την ιστορία τριών από τους παλαιότερους θερινούς κινηματογράφους της Αθήνας: του σινέ Παρί, του σινέ Θησείον και του σινέ Ζέφυρος.
IMG_8245.jpg
IMG_8315.jpg
IMG_8208.jpg
IMG_8322.jpg

Ανηφορίζουμε την Αποστόλου Παύλου, για να βρεθούμε στη καρδιά της Πλάκας, εκεί όπου βρίσκεται το Σινέ Παρί. Δεν φέρει τυχαία αυτό το όνομα, αντιθέτως, το οφείλει στον ιδρυτή του, έναν Έλληνα κομμωτή που ζούσε για χρόνια στο Παρίσι και το 1920 αποφάσισε να φτιάξει ένα θερινό σινεμά στην περιοχή. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο κινηματογράφος μεταφέρθηκε στο κτίριο- που στεγάζεται και σήμερα- αλλά μετατράπηκε σε χειμερινός. Στη συνέχεια, επηρεάστηκε από τη γενικότερη παρακμή που περνούσε εκείνη την περίοδο το εμπορικό ελληνικό σινεμά και έκλεισε. Όμως, το 1986, ο Δημήτρης Πάνος αγόρασε την ταράτσα και σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, το λειτουργεί η κόρη του, Μαίρη Πάνου.

“Από τα τέσσερα μου με έφερνε ο πατέρας μου τα καλοκαίρια εδώ και μοιράζαμε με την αδερφή μου τα προγράμματα, βοηθούσαμε στο μπαρ, ενώ στη μηχανή, δίπλα στο πατέρα μου, μάθαινα πώς να περνάω την ταινία και να ρίχνω την προβολή στο τέλος. Μας προκαλεί νοσταλγία για το παρελθόν, ότι όλα πλέον γίνονται με το πάτημα ενός κουμπιού και δεν χρειάζεται να είναι κάποιος πάνω από τη μηχανή μήπως φύγει η ταινία. Μπορεί να ήταν χρονοβόρα και αγχωτική διαδικασία αλλά, όμως, τόσο μαγική”, διηγείται στο News 24/7 η κυρία Μαίρη Πάνου.

Όπως είναι φυσικό, στην Κυδαθηναίων, το κέντρο του τουρισμού στη Πλάκα, πολλοί τουρίστες όχι μόνο κόβουν εισιτήριο για να γευτούν την εμπειρία του θερινού σινεμά με θέα την Ακρόπολη αλλά, όπως μας λέει η κυρία Πάνου, “μας στέλνουν email από το χειμώνα κιόλας για να ρωτήσουν πότε μπορούν να μας επισκεφθούν το καλοκαίρι. Το χάζι στις αφίσες στο ισόγειο μέχρι να αρχίσει η προβολή, η ταινία, η μπύρα και η Ακρόπολη που μας αγκαλιάζει αποτελούν γι’ αυτούς μια πρωτόγνωρη εμπειρία ”.


IMG_8398.jpg
IMG_8369.jpg
IMG_8453.jpg
IMG_8460.jpg
IMG_8665.jpg

Το θερινό σινεμά δεν είναι μόνο γιασεμιά και πασατέμπο. Για τους ανθρώπους που το δουλεύουν, είναι η ζωή τους, το σπίτι τους, ο καθημερινός τους αγώνας. Πολλά, αν όχι τα περισσότερα, είναι οικογενειακές επιχειρήσεις με συνεχιστές τη δεύτερη ή και τρίτη γενιά ιδιοκτητών.

Μία από αυτές τις περιπτώσεις είναι και το Σινέ Θησείον, το οποίο δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Όλοι ξέρουν τι εστί Σινέ Θησείον. Εκεί πιάσαμε “επ΄αυτοφώρω” τον ανιψιό του διαχειριστή Θωμά Μανιάκη, τον Μιχάλη, να προετοιμάζει στο κυλικείο τη γνωστή βυσσινάδα, τις μερίδες για το γλυκό του κουταλιού, το σάμαλι και τις φημισμένες τυρόπιτες που σερβίρουν. “Τις τρώγαμε με τον αδερφό μου, παιδιά, όταν είχε ξεκινήσει τη λειτουργία του ο κινηματογράφος και σκεφθήκαμε γιατί δεν τις σερβίρουμε κιόλας αφού είναι πεντανόστιμες;” εξηγεί στο News 24/7 o Μιχάλης Μανιάκης.

Καθίσαμε στις κόκκινες καρέκλες και ξεκίνησε να μας εξιστορεί την ιστορία του διάσημου κινηματογράφου που λειτούργησε για πρώτη φορά το 1935. “Ο θείος μου τον ανακάλυψε το 1980. Δεν είχε καμία σχέση με αυτό που βλέπετε τώρα. Μαζί με τον πατέρα μου τον μετέτρεψαν από ένα αχούρι σε πραγματικό παράδεισο. Τα έκαναν όλα μόνοι τους. Έβγαλαν το χαλίκι, φύτεψαν αναρριχώμενα φυτά, έβαψαν τους τοίχους και επέλεγαν ταινίες”, υπογραμμίζει ο κύριος Μανιάκης.

Κόπιασαν πολύ και δικαιώθηκαν. “Αισθανθήκαμε μεγάλη υπερηφάνεια όταν, το 2012, βρέθηκε ο κινηματογράφος στη κορυφή της λίστας του CNN με τα καλύτερα σινεμά της υφηλίου. Και αυτό μας δίνει τη δύναμη να συνεχίζουμε γιατί η τεράστια αγάπη μας για το Σινέ Θησείον έγινε μικρόβιο”. Όπως και στο Ζέφυρο, έτσι και εδώ “ο κόσμος έρχεται όποια ταινία και έχουμε. Είτε πρώτης προβολής είτε παλαιότερες κλασικές δημιουργίες και αφιερώματα”, μας λέει γεμάτος ενθουσιασμό ο κύριος Μανιάκης.


IMG_8730.jpg
IMG_8735.jpg
IMG_8744.jpg
IMG_8754.jpg
IMG_8836.jpg
IMG_8830.jpg
IMG_8845.jpg
IMG_8913.jpg
IMG_8772.jpg

Καταλήξαμε στα Άνω Πετράλωνα, εκεί όπου ανάμεσα σε καταστήματα εστίασης και μπαρ, στέκει ανέγγιχτος από τον χρόνο ο Ζέφυρος, ο πρώτος θερινός κινηματογράφος της πρωτεύουσας για σινεφίλ κοινό.

Οι πόρτες του άνοιξαν για πρώτη φορά, το 1932, ως χώρου παρουσίασης θεάτρου σκιών και βαριετέ και σιγά σιγά μεταμορφώθηκε σε αίθουσα προβολής κινηματογραφικών ταινιών. Το 1988 πέρασε στα χέρια της οικογένειας Μουζακιώτη, η οποία, ακόμα μέχρι σήμερα υπερασπίζεται την επιλογή της για εκλεκτικές ταινίες.

“Τη δημοφιλία του την οφείλει ο Ζέφυρος στον άντρα μου, ο οποίος ήθελε να υπάρχει στην Αθήνα ένας κινηματογράφος μόνο με κλασικές και σύγχρονες ταινίες ποιότητας”, δηλώνει στο News 24/7 η Γεωργία Μουζακιώτη, η οποία, μετά το θάνατο του συζύγου της , έχει αναλάβει τα ηνία της επιχείρησης. “Στην αρχή δεν υπήρχε ανταπόκριση, δηλαδή κόβαμε και πέντε και δέκα εισιτήρια αλλά το προσπαθήσαμε πολύ και τα καταφέραμε. Θυμάμαι που καθόμουν στο ταμείο και ο κόσμος, αφού είχε κόψει εισιτήριο, με ρωτούσε 'τι θα δούμε σήμερα;'. Με τόση σιγουριά έμπαιναν στον Ζέφυρο”, συμπληρώνει η κυρία Μουζακιώτη.

Η οικογένεια είχε στην ιδιοκτησία της πολλούς χειμερινούς κινηματογράφους, όπως το Αθηνά στα Ιλίσσια και το Βυζάντιο στο Αιγάλεω, όμως, μετά το θάνατο του Νίκου Μουζακιώτη, αποφάσισαν να κρατήσουν μόνο το Ζέφυρο λόγω του έντονου συναισθηματικού δεσμού. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η κυρία Μουζακιώτη:




“Για μας το σινεμά είναι τρόπος ζωής κι όχι δουλειά. Ο κόσμος που έρχεται, μας ξέρει με το μικρό μας όνομα και εμείς το ίδιο”
IMG_9181.jpg
IMG_9284.jpg
IMG_9310.jpg
IMG_9222.jpg
IMG_9317.jpg

Στη χώρα μας, ακόμα και εν μέσω κρίσης, το θερινό σινεμά εξακολουθεί να “φτουράει”. Λίγο το κλίμα και λίγο η συνήθεια να αλλάζουν όλα το καλοκαίρι, το θερινό σινεμά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διασκέδασης του Έλληνα. Κάτι που επιβεβαιώνουν και όλοι οι ιδιοκτήτες των κινηματογράφων που επισκεφτήκαμε.




“Δεν μας επηρέασε η κρίση, ίσως λόγω του τουρισμού και των προσφορών μας, αλλά, πάνω από όλα, ίσως γιατί το σινεμά εξακολουθεί να αποτελεί έναν καλοκαιρινό μοναδικό, φθηνό αλλά συνάμα πλούσιο τρόπο διασκέδασης”.


IMG_9233.jpg
IMG_9249.jpg
IMG_9260.jpg
IMG_9265.jpg
IMG_9269.jpg
IMG_9272.jpg
IMG_9274.jpg
Footnote: Επιμέλεια: Ιωάννα Μπρατσιάκου